Domovi zdravlja širom Srbije ovih dana rade pod pojačanim pritiskom jer se tokom oktobra bilježi znatno veći broj pregleda djece i odraslih sa simptomima respiratornih i stomačnih infekcija, a u pojedinim ustanovama pedijatrijske ambulante dnevno primaju i po nekoliko stotina pacijenata.
Iako mnoge porodice još uvijek imaju dojam da jesen sa toplijim danima odgađa sezonu virusa, podaci iz zdravstvenih ustanova pokazuju suprotno: među pacijentima su sve češće i djeca i odrasli koji dolaze zbog kašlja, povišene temperature, bola u grlu, povraćanja ili proljeva. Doktorica Malina Rakić upozorila je da u isto vrijeme cirkuliše više različitih uzročnika, a ne jedan jedini virus koji bi objasnio sve prijavljene tegobe.
Najviše pažnje, kako pokazuju izvještaji iz Srbije, i dalje je usmjereno na djecu najmlađeg uzrasta, posebno na bebe i predškolce, jer kod njih respiratorne infekcije mogu lakše preći u ozbiljnije probleme s disanjem, dok stomačne bolesti nose rizik brzog gubitka tečnosti. U takvoj situaciji ljekari ponavljaju da simptome treba posmatrati pojedinačno, a ne kao jednu zajedničku sliku koja bi važila za cijelu porodicu ili cijeli kolektiv.
Prema medijskim navodima objavljenim tokom oktobra, u beogradskom Domu zdravlja Savski venac početkom mjeseca bilježeno je približno 200 do 300 pedijatrijskih pregleda dnevno, što je oko 30 posto više nego na samom početku septembra. Kasnije su objavljeni i navodi o više od 300 pregleda u jednom danu, ali taj broj ne znači da je potvrđena epidemija jednog virusa, nego da je jedna zdravstvena ustanova osjetila snažan sezonski udar na svoje ambulante.
Takvi podaci često izazivaju zabrinutost u javnosti, ali oni ipak govore prije svega o opterećenosti sistema, a ne o laboratorijski potvrđenom broju infekcija. U praksi to znači da se u čekaonicama istovremeno mogu naći djeca sa blagom prehladom, mališani s upornim povraćanjem, ali i odrasli koji imaju slične ili potpuno drugačije tegobe. Upravo zato je važno razumjeti koje se infekcije trenutno najčešće spominju i po čemu se razlikuju.
Više virusa kruži istovremeno, a simptomi se lako preklapaju
Doktorica Rakić je za Nova.rs navela da povećan broj oboljelih u oktobru nije neočekivan, posebno nakon početka školske godine, kada djeca ponovo provode mnogo vremena u učionicama, produženom boravku i drugim zatvorenim prostorima. U takvim uslovima lakše se prenose respiratorne infekcije, a istovremeno se pojavljuju i stomačne bolesti, pa u istoj ambulanti mogu biti pacijenti sa potpuno različitim tegobama.
U izvještajima se među respiratornim uzročnicima spominju rinovirusi, adenovirusi i respiratorni sincicijalni virus, poznat kao RSV, dok se među probavnim infekcijama navode rotavirusi i norovirusi. Spominje se i parvovirus B19, koji nije tipična sezonska prehlada, nego virus koji može izazvati posebne simptome, uključujući osip kod djece. Važno je i to da prisustvo više virusa u istoj zajednici ne znači da je nastao neki novi, opasniji uzročnik bolesti.
Upravo zbog sličnih simptoma roditelji i pacijenti često ne mogu sami razlikovati o kojoj se infekciji radi. Kašalj, začepljen nos i bol u grlu mogu biti posljedica prehlade izazvane rinovirusom, ali i adenovirusne infekcije, dok povraćanje i proljev mogu ukazivati na rotavirus ili norovirus. Zato ljekari naglašavaju da je pregled važan ne samo zbog liječenja, već i zbog procjene da li je stanje djeteta bezazleno ili zahtijeva bržu intervenciju.
Ova razlika je posebno značajna u porodičnom okruženju. Jedno dijete može imati curenje nosa i temperaturu, dok drugo u istom domaćinstvu razvije stomačne tegobe. To ne znači da su oboljeli od iste bolesti, niti da će svi članovi porodice prolaziti kroz identičan tok infekcije.
U takvim okolnostima roditelji uglavnom najviše pažnje moraju posvetiti tome koliko dijete pije, kako diše i da li njegovo opšte stanje izgleda bolje ili lošije iz sata u sat.
Najčešći problem kod ovakvih infekcija nije samo sama temperatura ili kašalj, nego to što simptomi ponekad djeluju sličnije običnoj sezonskoj virozi nego infekciji koja može zahtijevati nadzor. Zato ljekari sve češće naglašavaju da se ne treba oslanjati samo na jedan znak bolesti, već na ukupnu sliku: disanje, unos tečnosti, raspoloženje, mokrenje i način na koji dijete reaguje na okolinu.
RSV, rinovirusi i adenovirusi pod lupom pedijatara
Posebna pažnja usmjerena je na RSV, koji je čest uzročnik respiratornih infekcija i može pogoditi ljude svih uzrasta, ali kod beba i djece mlađe od godinu dana može biti značajno ozbiljniji. Dok kod većine odraslih i starije djece podsjeća na klasičnu prehladu, kod najmlađih može zahvatiti donje disajne puteve i izazvati bronhiolitis, odnosno upalu malih disajnih puteva, a u težim slučajevima i upalu pluća.
Uobičajeni simptomi RSV infekcije uključuju curenje nosa, kašalj, kihanje, slabiji apetit i ponekad temperaturu. Kod male djece mogu se javiti ubrzano disanje, zviždanje pri disanju ili vidljiv napor pri udahu. Posebno zabrinjavaju znakovi kao što su uvlačenje kože između rebara, plavičaste usne, prekidi disanja, izrazita pospanost ili nemogućnost da dijete unese dovoljno tečnosti. U takvim slučajevima potreban je hitan pregled, bez odgađanja.
Rinovirusi su među najčešćim uzročnicima obične prehlade i obično počinju začepljenim nosom, kihanjem i grebanjem u grlu. Kod pojedinih pacijenata javlja se i suh kašalj, dok visoka temperatura nije obavezna. Tegobe se često povlače postepeno tokom nekoliko dana, premda kašalj i začepljenost nosa mogu potrajati i duže. Antibiotici na ove viruse ne djeluju, pa njihova upotreba nije opravdana bez sumnje na bakterijsku komplikaciju.
Adenovirusi, s druge strane, mogu dati širi raspon simptoma. Kod neke djece izazivaju bolno grlo, temperaturu i upalu krajnika, a kod druge se mogu pojaviti upala očiju ili probavne tegobe. U određenim slučajevima simptomi liče na bakterijsku upalu grla, pa crvenilo krajnika samo po sebi nije dovoljno da se zaključi da su djetetu potrebni antibiotici. Ljekar odlučuje na osnovu pregleda i, kada je potrebno, dodatnih testova.
Parvovirus B19 se u sezonskim izvještajima takođe spominje, ali ga ne treba miješati s prehladom. On može izazvati petu bolest, koju roditelji često prepoznaju po karakterističnom osipu na obrazima kod djece. Poseban oprez preporučuje se trudnicama i osobama s određenim krvnim ili imunološkim bolestima koje su bile u kontaktu s ovom infekcijom.
Stomačni virusi i rizik od dehidracije
Pored respiratornih infekcija, zdravstveni radnici tokom oktobra bilježe i veći broj pacijenata sa simptomima akutnog gastroenteritisa, odnosno upale želuca i crijeva. U tom krugu najčešće se spominju rotavirus i norovirus. Rotavirus je naročito važan u pedijatriji jer kod male djece može izazvati učestale vodene stolice, povraćanje i temperaturu, a simptomi mogu trajati nekoliko dana, dok se proljev kod pojedinih pacijenata zadržava i oko sedmicu.
Norovirus se često opisuje kao vrlo zarazan i lako se širi u domaćinstvima, školama i drugim kolektivima, posebno kada higijenske mjere nisu dovoljno dosljedne. Može izazvati naglo povraćanje, proljev, mučninu i stomačne grčeve. Kod većine zdravih osoba ove infekcije prolaze bez trajnih posljedica, ali mala djeca, starije osobe i pacijenti s hroničnim bolestima mogu brže razviti dehidraciju i poremećaj elektrolita.
Znakovi upozorenja su suha usta, smanjeno mokrenje, plač bez suza, upale oči i neuobičajena pospanost. Najvažnija mjera kod blažih stomačnih infekcija jeste nadoknada izgubljene tečnosti, a oralne rehidracijske otopine iz apoteke mogu pomoći jer sadrže odgovarajući odnos vode, soli i šećera. Kod dojenčadi se dojenje u pravilu nastavlja, uz savjet zdravstvenog radnika kada je to potrebno.
U istom periodu među djecom se pojavljuje i bolest ruku, stopala i usta, poznata pod skraćenicom BRNU. Uzrokuju je pojedini enterovirusi, a simptomi uključuju povišenu temperaturu, bol u grlu, ranice u ustima i osip koji se može javiti na dlanovima, tabanima ili drugim dijelovima tijela. Za malu djecu su posebno neugodne bolne promjene u ustima, zbog kojih odbijaju hranu i piće, što dodatno povećava rizik od dehidracije.
Zato se od roditelja traži da prate ne samo prisustvo osipa ili temperature, nego i koliko dijete pije, koliko često mokri i da li se njegovo opšte stanje mijenja. Većina slučajeva ove bolesti prolazi uz odgovarajuću njegu, ali dijete koje ne može piti, koje je izrazito malaksalo ili kome se simptomi pogoršavaju treba pregledati ljekar.
U sezoni povećanog broja infekcija upravo takve nijanse često odlučuju kada je dovoljno kućno praćenje, a kada je potreban pregled.
U zdravstvenim ustanovama zato ovih dana raste broj savjeta koji se daju gotovo na svakom koraku: provjetravanje prostorija, često pranje ruku, ostanak kod kuće kada dijete ima povraćanje ili proljev, te izbjegavanje kontakta s drugima dok se simptomi ne smire. Kod norovirusa se posebno preporučuje da dijete ili odrasla osoba ostane kod kuće najmanje 48 sati nakon prestanka povraćanja i proljeva, jer je upravo tada najlakše prekinuti lanac širenja infekcije.
Iako su čekaonice pune i ambulante bilježe više posla nego početkom septembra, ljekari poručuju da povećan broj pregleda ne znači automatski i težu kliničku sliku kod svih pacijenata. Većina blažih virusnih bolesti prolazi bez posljedica, ali najmlađi i najosjetljiviji i dalje zahtijevaju najviše pažnje. U praksi to znači da su oprez, tečnost, higijena i pravovremeni pregled i dalje najvažniji oslonci porodica koje ovih dana obilaze domove zdravlja širom Srbije.
